مسمومیت با سرب

استاندارد

سرب یکى از فلزهاى کمیاب است که در محیط زیست به فراوانى وجود دارد. به‌علت ویژگى‌هاى سرب، این فلز در انواع گوناگون صنایع به‌کار مى‌رود.در بیش از دویست صنعت سرب به‌کار مى‌رود، از جمله در ساختن باترى (انبارهٔ برق)، شیشه‌سازی، کشتى‌سازی، چاپ و کوزه‌گری، لاستیک‌سازى و …

زیان‌آورترین ترکیبات آن عبارتند از: آرسنات سرب، اکسید سرب و کربنات سرب، و کم‌خطرترین ترکیب آن سولفید سرب است.مهم‌ترین منبع زیست محیطى (غیرشغلی) مواجهه با سرب بنزین است. در هر سال هزاران تن سرب از خودروها خارج مى‌شود. سرب یکى از فلزهاى کمیاب است که در محیط زیست به فراوانى وجود دارد. مواجهه با سرب از راه آشامیدن آبى که به‌وسیلهٔ لوله‌هاى سربى منتقل مى‌شود ممکن است روى دهد. جویدن رنگ‌هاى سرب‌دار درگاه پنجره‌ها یا اسباب‌‌بازى‌ها توسط کودکان هم یک راه مواجهه با سرب است.

– راه جذب سرب:

مسمومیت با سرب به یکى از سه راه روى مى‌دهد؛ به‌شرح ذیل:

الف – راه استنشاق، بیشتر موارد مسمومیت سرب در صنعت به‌علت استنشاق بخار و غبارهاى سرب یا ترکیبات آن است.

ب – خوردن، مسمومیت از سرب از راه خوردن کمتر روى مى‌دهد. مقادیر ناچیز سرب که در دستگاه تنفسى فوقانى گیر افتاده باشند ممکن است خورده شوند. خوردن سرب از راه خوردن و آشامیدن با دست‌هاى آلوده هم ممکن است اتفاق بیافتد.

ج – راه پوست، جذب از راه پوست تنها در صورت مواجهه با ترکیب‌هاى آلى سرب ممکن است روى دهد، (به‌خصوص تترا اتیل سرب). ترکیب‌هاى غیرآلى سرب از راه پوست جذب نمى‌شوند.

به خاطر افزایش وزن تریاک بسیاری از قاچاقچیان سرب را به تریاک اضافه می کنند،بیشتر کسانی که با علائم مسمومیت با سرب به بیمارستان‌ها مراجعه کرده‌اند، مصرف‌کننده تریاک آن هم به شیوه خوراکی بوده‌اند و همین مسئله این ذهنیت را تقویت کرده است که این مسمومیت‌ها به دلیل سربی است که به ماده مصرفی آن‌ها اضافه شده است.

– میزان ذخیرهٔ سرب در بدن:

به‌طور متوسط در بدن اشخاص بالغ جامعه ۱۵۰ تا ۴۰۰ میلى‌گرم سرب انبار مى‌شود. سطح سرب در خون نزدیک به ۲۵ میکروگرم در صد میلى‌لیتر است.

اگر مقدار سرب خون به ۷۰ میکروگرم در صد میلى‌لیتر برسد به‌طور معمول نشانه‌هاى بالینى به همراه دارد. اشخاص بالغ عادى نزدیک به دو دهم تا سه دهم میلى‌گرم سرب در هر روز مى‌خورند که بخش بزرگى از آن از راه غذا و نوشابه‌ها است.

– توزیع سرب در بدن:

نود درصد سرب خورده شده از راه مدفوع دفع مى‌شود و سرب جذب شده از راه روده به جریان خون مى‌رود و نود و پنج درصد آن به گویچه‌هاى سرخ وارد مى‌شود و از این‌ راه به کبد و کلیه رفته و در پایان به استخوان‌ها مى‌رسد و در آنجا با دیگر مواد معدنى آزاد مى‌شود، با آنکه گمان مى‌رود مغز استخوان از نظر سوخت و ساز غیرفعال باشد ولى در شرایط تحلیل رفتن استخوان ممکن است مقدارى از سرب دوباره به بافت‌هاى نرم برود. به‌احتمال اثر سمى سرب از راه ترکیب شدن با گروه‌هاى SH لازم براى بعضى آنزیم‌ها عمل مى‌کند. به‌عنوان مثال بعضى آنزیم‌هائى که در ساخته‌شدن پورفیرین و متابولیسم قندها دخالت مى‌کنند. سرب بر تراوش‌پذیرى بعضى پرده‌ها اثر مى‌کنند و نشت پتاسیم در گویچه‌هاى سرخى که با سرب مواجهه بوده‌اند مشاهده شده است.

آزمون‌های تشخیصی مسمومیت با سرب شامل آزمایش‌های خون و ادرار برای اندازه‌گیری سطح سرب، عکس استخوان‌ها و شکم برای دیدن رسوبات احتمالی سرب در این نواحی است.

علایم شایع
اغلب بدون علامت بوده یا در مراحل دیررس ، علایم ایجاد می گردند.

مسمومیت خفیف تا متوسط :
لرزش ؛ اختلالات خواب
اختلال در تمرکز
سردرد؛ استفراغ ؛ کاهش وزن
ناراحتی شکمی
رنگ پریدگی ، خستگی ، خواب آلودگی
تغییرات رفتاری (مثلاً تحریک پذیری )
مسمومیت شدید:
احساس طعم فلزی در دهان
ضعف یا فلج عضلانی
کرامپ های شدید؛ سفتی جدار شکم
یبوست
مسمومیت مغزی یا انسفالوپاتی ناشی از سرب (که در کودکان شایع تر است ) با علایم تشنج ، اغما و عوارض بلندمدت شامل نقایص عصبی ، عقب ماندگی تکامل ذهنی ، پرفعالیتی مزمن

– درمان:

اهداف عمده در چاره‌جوئى براى مسمومیت از سر ب عبارت است از: پیشگیرى از جذب بعدى سرب، برداشتن سرب از بافت‌هاى نرم، و پیشگیرى از رویداد دوباره، شناسائى زودرس موارد به جلوگیرى از مواجههٔ بیشتر کمک مى‌کند. سرب جذب نشده در روده را مى‌توان با دادن یک مسهل نمکى به بیمار از بین برد. استفاده از پنى‌سیلینامین هم مؤثر گزارش شده است زیرا این هم مانند Ca-EDTA یک عامل برگیرندهٔ فلزات سنگین (Chelating) است و دفع سرب از ادرار را افزایش مى‌دهد.