شیمی درمانی چیست؟

استاندارد

   شیمی درمانی (به آن کِموتراپی هم گفته می شود) نوعی از درمان سرطان است که در آن از دارو برای نابود کردن سلول های سرطانی استفاده می شود. شیمی درمانی یک شیوه رایج در معالجه بیماری‌هاست که سلول‌ها و بخصوص سلول‌های میکروارگانیسم‌ها و سلول‌های سرطانی را با استفاده از داروهای شیمیای و مواد شیمیایی از بین می‌برد.

شیمی درمانی چگونه عمل می کند؟
شیمی درمانی رشد سلول های سرطانی که تقسیم و رشد بالایی دارند را کاهش می دهند یا متوقف می کند. ولی شیمی درمانی می تواند به سلول های سالم خصوصاً آن دسته که رشد بالایی دارند مانند سلول های پوششی دهان، روده و مو هم آسیب بزند. معمولاً عوارض جانبی بعد از اتمام شیمی درمانی بهتر یا کاملاً برطرف می شود.
شیمی درمانی چه کاری انجام می دهد؟
بسته به نوع سرطان و میزان پیشرفتگی آن، شیمی درمانی می تواند:
· سرطان را معالجه کند :
اگر شیمی درمانی سلول های سرطانی را تا حدی از بین ببرد که دیگر پزشک نتواند اثری از آن را در بدن بیابد و بیماری، دیگر باز نگردد.
· سرطان را کنترل کند :
اگر شیمی درمانی از انتشار سرطان جلوگیری کند، سرعت رشد آن را کاهش دهد یا سلول های سرطانی که در سایر نقاط بدن پخش شده اند را نابود کند.
· بهبود علائم سرطان : (به آن درمان پالیاتیو هم گفته می شود) اگر شیمی درمانی توموری که باعث فشار یا درد شده است را کوچک کند.
شیمی درمانی چگونه استفاده می شود؟
گاهی شیمی درمانی به عنوان تنها درمان برای سرطان استفاده می شود. ولی بیشتر اوقات بیمار شیمی درمانی را همراه با جراحی، رادیوتراپی (پرتو درمانی Radiation Therapy-) یا زیست درمانی (بایولوجیکال تراپی Biological Therapy-) دریافت می کند. شیمی درمانی می تواند :
· قبل از جراحی یا رادیوتراپی، تومور را کوچک تر کند. این روش، شیمی درمانی نئوادجووَنت (Neo-adjuvant chemotherapy) نام دارد.
· تخریب سلول های سرطانی که ممکن است بعد از جراحی یا رادیوتراپی باقی مانده باشند. این روش، شیمی درمانی ادجووَنت (Adjuvant chemotherapy) نام دارد.
· باعث می شود رادیوتراپی و بایولوجیکال تراپی تأثیر بهتری داشته باشند.
· سلول های سرطانی که عود کرده اند یا به سایر نقاط بدن انتشار یافته اند (متاستاز داده اند) را از بین می برند.
پزشک چگونه تصمیم می گیرد که از کدام دارو استفاده کند؟

 

انتخاب دارو به عوامل زیر بستگی دارد:
· نوع سرطانی که بیمار به آن دچار است. بعضی از انواع داروهای شیمی درمانی برای انواع زیادی از سرطان استفاده می شود. بعضی دیگر برای یک یا دو نوع از سرطان استفاده می شود.
· آیا بیمار قبلاً شیمی درمانی گرفته است.
· آیا بیمار دچار سایر مشکلات و بیماری ها مانند دیابت یا مشکلات قلبی و غیره است یا خیر.
فرد برای شیمی درمانی باید به کجا مراجعه کند؟

 

بیمار ممکن است در مدت بستری بودن در بیمارستان، در خانه، در مطب پزشک، کلینیک یا به صورت سرپایی و بدون نیاز به بستری شدن در بیمارستان تحت شیمی درمانی قرار گیرد. مهم نیست که بیمار در کجا تحت شیمی درمانی قرار می گیرد، پزشک یا پرستار مراقب عوارضی که ممکن است برای او پیش آید و در صورت نیاز و لزوم تغییر دارو می باشند.
بیمار چند وقت یکبار شیمی درمانی می شود؟

 

برنامۀ شیمی درمانی بسیار متنوع و متفاوت با یکدیگر است. فواصل و طول شیمی درمانی بستگی دارد به:
· نوع سرطان و میزان پیشرفتگی آن.
· هدف از درمان (از شیمی درمانی برای معالجه، کنترل یا کاهش علائم سرطان استفاده می شود)
· نوع شیمی درمانی
· واکنش بدن بیمار به شیمی درمانی.
ممکن است شیمی درمانی به صورت سیکل هایی داده می شود. هر سیکل، دوره ای از شیمی درمانی است که در ادامۀ آن دوره های باقیمانده داده می شود به عنوان مثال بیمار ممکن است یک هفته تحت شیمی درمانی باشد، بعد از سه هفته استراحت داشته باشد این ۴ هفته، یک دوره را تشکیل می دهند، سه هفته استراحت به بدن اجازه می دهد تا سلول های جدید سالمی تولید کند. 
آیا می توان در یکی از جلسات شیمی درمانی حاضر نشد؟
غیبت از یکی از جلسات شیمی درمانی به صلاح بیمار نیست. ولی گاهی شاید پزشک برنامۀ شیمی درمانی را تغییر دهند. این تغییر ممکن است به خاطر عوارضی باشد که بیمار به آن/ها دچار شده است. اگر این اتفاق بیفتد، پزشک راه کار های لازم و زمان شروع مجدد درمان را برای بیمار توضیح می دهند.
داروهای شیمی درمانی چگونه داده می شوند؟
داروهای شیمی درمانی را می توان از راه های مختلفی وارد بد کرد:
· تزریق :
شیمی درمانی می تواند به صورت تزریق در عضلۀ بازو، ران، باسن یا درست زیر پوست دربافت چربیِ بازو، پا یا شکم باشد.
· درون شریانی (Intra – arterial [IA]) :
دارو را مستقیماً وارد شریان تغذیه کنندۀ تومور کرد.
· داخل صفاقی (Intraperitoneal [IP])
: داروی شیمی درمانی را مستقیماً وارد حفرۀ پری توئن کرد. (حفرۀ پری توئن ارگان هایی مثل روده ها، معده، کبد و تخمدان ها در بر می گیرد)
·
درون وریدی (Intravenous [IV]) : دارو را مستقیماً به ورید وارد کرد.
· موضعی
: داروی شیمی درمانی به صورت کرم است که بیمار آن را به پوست ناحیه مورد نظر می مالد.
· خوراکی : داروی شیمی درمانی می تواند به صورت قرص، کپسول یا مایعی که باید بلعیده شود باشد. 
 نکاتی که باید در مورد شیمی درمانی درون وریدی (IV) دانست :
داروی شیمی درمانی معمولاً از طریق یک سوزن باریک که در ورید دست یا قسمت پایینی بازو قرار دارد به بدن وارد می شود. پرستار در شروع هر درمان این سوزن را وارد دست می کند و بعد از اتمام درمان آن را بیرون می آورد. اگر کسی در حین شیمی درمانی IV دچار درد یا سوزش شد باید به پزشک یا پرستار خود اطلاع دهد.
شیمی درمانی IV معمولاً از طریق کاتتر یا پورت و گاهی به کمک یک پمپ داده می شود.
· کاتتر : کاتتر یک لولۀ صاف، منعطف و باریک است. جراح یک انتهای آن را به یک ورید اصلی معمولاً در قفسۀ سینه می کند. انتهای دیگر کاتتر، خارج از بدن باقی می ماند. بیشتر کاتتر ها درجای خود باقی می مانند تا تمام جلسات شیمی درمانی تمام شود. از کاتترها می توان برای وارد کردن داروهایی غیر از داروهای شیمی درمانی و خون گرفتن هم استفاده کرد. بیمار باید مراقب علائم عفونت در اطراف محل کاتتر باشد.

· پورت ها: پورت، یک صفحۀ گردِ کوچک از جنس پلاستیک یا فلز است که زیر پوست قرار داده می شود. کاتتر، پورت را به ورید اصلی وصل می کند. پرستار می تواند با قرار دادن یک سوزن در پورت داروی مورد نیاز را وارد بدن می کند یا خون می گیرد. این سوزن می تواند در درمان های شیمی درمانی که بیشتر از یک روز طول می کشد باقی بماند. بیمار باید مراقب علائم عفونت در اطراف پورت باشد.
· پمپ ها : پمپ ها معمولاً به کاتتر یا پورت متصل می شوند. آن ها مقدار و سرعت انتقال داروی کِموتراپی به کاتتر یا پورت را کنترل می کنند. پمپ ها می توانند داخلی یا خارجی باشند. پمپ های خارجی در بیرون بدن باقی می مانند، بیشتر افراد می توانند این پمپ ها را با خود حمل کنند. پمپ های داخلی با جراحی در زیر پوست قرار داده می مانند. 
 وضعیت بیمار در حین شیمی درمانی چگونه است ؟
شیمی درمانی افراد را به صورت های مختلف تحت تأثیر قرار می دهد. وضعیت بیمار، به میزان سلامتی او قبل از درمان، نوع سرطان و میزان پیشرفتگی آن، نوع داروها و دوزی که می گیرد بستگی دارد. پزشکان و پرستاران نمی توانند به قطعیت وضعیت بیمار را حین شیمی درمانی ت حدس بزنند.
گروهی بلافاصله بعد از شیمی درمانی حال مساعدی ندارند. شایع ترین عارضۀ جانبی خستگی و کسالت است. می توان خستگی و کسالت را به روش های زیر کنترل کرد :
· درخواست از کسی برای بردن و آوردن بیمار از / به درمان.
· تصمیم به استراحت در همان روز و روز بعد از درمان.
· کمک گرفتن برای تهیۀ غذا و مراقبت از کودکان در روز درمان و روز بعد از درمان.
راه های زیادی برای کنترل و کنار آمدن با عوارض جانبی شیمی درمانی وجود دارد.
آیا می توان در حین شیمی درمانی سرکار رفت ؟
افراد زیادی تا زمانی که حال مساعدی داشته باشند می توانند در حین شیمی درمانی کار کنند. این که بیمار می تواند کار کند یا خیر به نوع کار او بستگی دارد. اگر امکان دارد شاید بهتر باشد در روز هایی که حال بیمار خوب نیست به صورت پاره وقت یا از خانه کار کند.
کارفرماهای زیادی از طرف قانون ملزم به تغییر برنامۀ کاری بیمار می شوند تا او بتواند تحت مراقبت های درمانی قرار گیرد. بهتر است بیمار با کارفرمایش در مورد هماهنگ و تطبیق کار با شیمی درمانیش صحبت کند. برا اطلاعات بیشتر از قانون می توان با مدد کار اجتماعی صحبت کرد.

آیا بیمار می تواند در حین شیمی درمانی دارویی مصرف کند؟
این موضوع به نوع داروهایی که در شیمی درمانی مصرف می شود و داروهایی که بیمار می خواهد مصرف کند بستگی دارد. او باید فقط از داروهایی استفاده کند که پزشک یا پرستار تأیید کرده و اجازه داده است.
بیمار باید پزشک را از تمام داروهایی که با نسخه یا بدون نسخه مصرف می کند مثل ملین ها، داروهای ضد حساسیت، ضد سرماخوردگی، مُسَکِن ها، آسپیرین . ایبوپروفن مطلع کند.
بیمار می تواند تمام داروهایی که مصرف می شود را همراه خود بیاورد و به پزشک یا پرستار خود نشان دهد. بهتر است پزشک یا پرستار :
· نام همۀ داروهایی که مصرف می شود
· دلیلی که مصرف می شود، را بداند.
· میزانی که مصرف می شود،
· فواصلی که مصرف می شود،

بیمار باید قبل از مصرف هر دارو، ویتامین، مکمل های تغذیه ای و مکمل های معدنی یا داروهای گیاهی با پزشک یا پرستار خود مشورت کند.
آیا بیمار می تواند در حین شیمی درمانی از ویتامین ها، مکمل های تغذیه ای و مکمل های معدنی یا داروهای گیاهی استفاده کند؟
گروهی از این محصولات می توانند در شیمی درمانی اختلال ایجاد کنند؛ به همین دلیل بهتر است که در مورد تمام ویتامین ها، مکمل های تغذیه ای و مکمل های معدنی یا داروهای گیاهی که قبل از شیمی درمانی مصرف شده است به پزشک یا پرستار اطلاع داد. در حین شیمی درمانی باید قبل از مصرف هرکدام از این محصولات از پزشک اجازه گرفت.

بیمار چگونه می تواند از تأثیر گذاری شیمی درمانی مطلع شود؟
پزشک او را معاینه می کند و آزمایش هایی برای او تجویز می کند (مثل آزمایش خون و تصویربرداری)؛ هم چنین در مورد وضعیت او و احساسی که دارد از او می پرسد.
بیمار نمی تواند بر اساس عوارض جانبی شیمی درمانی حدس بزند که درمان تأثیر گذار بوده است یا خیر. گروهی از افراد فکر می کنند عوارض جانبی شدید و حاد به این معناست که شیمی درمانی مؤثر بوده است، یا اگر عارضۀ جانبی وجود نداشته باشد یعنی شیمی درمانی مؤثر نبوده است. حقیقت این است که عوارض جانبی به میزانی که شیمی درمانی در مبارزه با سرطان موفق شده است ربطی ندارد.

هزینۀ شیمی درمانی چه قدر است ؟

سخت است که بتوان در مورد هزینۀ شیمی درمانی صحبت کرد چون به عوامل زیادی بستگی دارد. مثل :
· نوع و دوز داروهایی که در شیمی درمانی استفاده می شود.
· شیمی درمانی در چه مدت و با چه فواصلی انجام می شود.
· شیمی درمانی در خانه، کلینیک، مطب یا در حین بستری بودن در بیمارستان انجام شود.
· جایی که بیمار زندگی می کند.

آیا بیمه هزینۀ شیمی درمانی بیمار را پرداخت می کند؟

بیمار باید با شرکت بیمه خود دربارۀ آن که
– بیمه، هزینۀ کدام خدمات را پرداخت می کند؟
– آیا نیاز است قبل از هر درمان با شرکت بیمه تماس گرفت؟ از طرف بیمار یا مطب پزشک ؟
– بیمار باید هزینۀ چه خدماتی را پرداخت کند؟
– آیا بیمار می تواند به پزشکی مراجعه کند؟ یا باید از لیست تأیید شده توسط بیمه، پزشکی را انتخاب کرد.
– آیا برای مراجعۀ به یک متخصص به معرفی/توصیه نامه نیاز است؟
– آیا باید در هر جلسه ویزیت پزشک، پولی پرداخت کرد؟
– آیا قبل از آن بیمه هزینه ها را پرداخت کند، بیمار باید مقداری را متقبل شود؟
– از کجا باید داروهای تجویز شده را گرفت؟
– آیا بیمه چه بیمار بستری باشد یا سرپایی باشد، هزینۀ تمام آزمایش ها و درمان ها را می پردازد؟

چگونه می توان با بیمه بهترین همکاری را داشت؟

· بهتر است قبل از آن که درمان شروع شود قوانین بیمه مطالعه شود تا بیمار بداند که کدام درمان ها را بیمه تحت تحت پوشش خود قرار می دهد.
· حفظ وثبت هزینۀ تمام درمان ها و ادعای بیمه.
· فرستادن تمام مدارک مورد نیاز به شرکت بیمه. این مدارک می توانند شامل قبض های ملاقات با پزشک، نسخه ها و آزمایش ها باشند. ولی حتماً بیمار باید یک کپی از همۀ آن ها را برای خود نگه دارد.
· در صورت لزوم می توان برای جمع کردن مدارک مورد نیاز از یک دوست، عضوی از خانواده، مددکار اجتماعی یا Local group مانند Senior center کمک گرفت.
· اگر بیمه هزینۀ درمانی را پرداخت نمی کند در صورتی که بیمار فکر می کند باید آن را پرداخت کند، به دنبال دلیل آن بگردد. سپس با پزشک یا پرستار خود در مورد کاری که باید انجام دهد صحبت کند.

تحقیقات کلینیکی چیست و آیا جزو گزینه های بیمار می تواند باشد؟

تحقیقات کلینیکی سرطان (به آن مطالعات درمانی سرطان هم گفته می شود) درمان های جدید سرطان را آزمایش می کند. این تحقیقات می توانند شامل داروهای جدید، سایر درمان ها یا ترکیب های جدید درمانی باشد. هدف این تحقیقات پیداکردن راه های بهتری برای کمک به افراد مبتلا به سرطان است.
پزشک یا پرستار ممکن است به بیمار توصیه کنند تا در تحقیقات شرکت کنند. بهتر است بیمار قبل از آن که در یک تحقیق شرکت کند در مورد مسائل زیر اطلاعات کسب کند:

· فواید : تمام آزمایشات بالینی مراقبت های مناسبی برای افراد مبتلا در نظر می گیرند. می توان در مورد نحوۀ کمک آنها پرسید. به عنوان مثال ممکن است فرد جزو اولین دسته از افرادی باشد که درمان یا داروی جدید را دریافت می کند.
· ریسک ها و خطرات: همیشه درمان های جدید بهتر یا حتی در سطح درمان استاندارد نیستند. حتی ممکن است درمان بسیار خوب باشد ولی برای فرد مؤثر نباشد.
· هزینه ها : شرکت بیمه ای که بیمار تحت پوشش آن است ممکن است هزینۀ قسمتی از درمان که جزو مطالعات کلینیکی است را بپردازد شاید هم این هزینه را متقبل نشود. بهتر است بیمار قبل از آن که قبول کند تا در تحقیقات شرکت کند از شرکت بیمۀ خود در مورد تحت پوشش قرار دادن هزینۀ این تحقیقات سؤال کند.

راهنمایی هایی برای ملاقات با پزشک یا پرستار:

· قبل از هر ملاقات سؤالت خود را بنویسد: می توان در یک لیست هر سؤالی که به ذهنش می رسد را بنویسد. بهتر است بعد از هر سؤال به اندازۀ کافی جای خالی وجود داشته باشد تا بتوان جواب آن را نوشت.
این · در هر ملاقات با پزشک با یک همراه بیاید: این فرد می تواند به بیمار در تفهیم بیشتر آن چه پزشک یا پرستار می گوید کمک کند و بعد از ملاقات با پزشک در مورد آن با بیمار صحبت کند.
· بیمار باید تمام سؤالاتش را بپرسد: چیزی به نام سؤال احمقانه وجود ندارد. اگر بیمار متوجه موضوعی نشد باید در مورد آن سؤال کند.
· یادداشت بردارد: بیمار می تواند صحبت های پزشک یا پرستار را بنویسد یا ضبط کند. بعداً می تواند آن را مرور کند و آنچه را که پزشک گفته است به خاطر آورد.
· در مورد مطالبی که می تواند برای اطلاعات بیشتر مطالعه کند سؤال کند.
· به پزشک یا پرستار خود بگوید که چقدر می خواهد اطلاعات داشته باشد، آیا می خواهد اطلاعات بیشتری داشته باشد یا همان قدری که می داند کافی است: گروهی از افراد می خواهند همه چیز را در مورد بیماری و درمانشان بدانند. گروهی دیگر نمی خواهند، انتخاب با خود بیمار است.
· بداند چگونه در موارد فوری با پزشک یا پرستار خود تماس بگیرد: بداند با چه گسی باید تماس بگیرد و به کجا باید مراجعه کند.

سؤال هایی که می توان پرسید؟

درمورد سرطان

· به چه سرطانی دچار هستم؟

· در چه مرحلۀ سرطانی هستم؟

در مورد شیمی درمانی

· چرا به شیمی درمانی نیاز دارم؟

· هدف از شیمی درمانی چیست؟

· فواید این شیمی درمانی چیست؟

· آیا راه های دیگری برای درمان نوع سرطان من وجود دارد؟

· درمان و مراقبت استاندارد برای نوع سرطان من چیست؟

· آیا تحقیقات کلینیکی برای سرطان من در حال انجام است؟

در مورد درمان:

· چند جلسه شیمی درمانی می شوم؟ هر درمان چقدر طول می کشد؟ چقدر بین هر درمان فاصله است؟

· تحت چه نوع شیمی درمانی قرار می گیرم؟

· این داروها را چگونه دریافت می کنم؟

· برای درمان به کجا باید مراجعه می کنم؟

· آیا کسی باید مرا به محل درمان ببرد یا بیاورد؟

در مورد عوارض جانبی:

· باید در هنگام درمان منتظر چه عوارضی باشم؟

· باید بعد از هر جلسه درمان منتظر چه عوارضی باشم؟

· این عوارض چقدر جدی هستند؟

· این عوارض چه قدر طول می کشند؟

· آیا پس از اتمام درمان همۀ این عوارض از بین می روند؟

· برای کنترل یا کاهش این عوارض چه کارهایی می توانم انجام دهم؟

· پزشک یا پرستار برای کنترل یا کاهش این عوارض چه می توانند انجام دهند؟

· چه زمان هایی باید در رابطه با این عوارض با پزشک یا پرستارم تماس بگیرم؟

احساس افراد در حین شیمی درمانی:

در بعضی مواقع هنگام شیمی درمانی بیمار ممکن است احساسات زیر را داشته باشد.:
– نگرانی
– افسردگی
– ترس
– خشم
– یأس و سرخوردگی
– درماندگی
– تنهایی
عادی است که بیمار دچار احساساتی از این دست شود. زندگی با سرطان و انجام درمان استرس زا است. هم چنین فرد ممکن است احساس خستگی هم بکند که خود باعث می شود تا به سختی با این احساسات کنار بیاید.

چگونه بیمار می تواند با احساساتش کنار بیاید؟

– تمدد اعصاب و تفکر: بیمار می تواند خود را در محیطی دلخواه تصور کند، به آرامی نفس بکشد و یا به یک موسیقی آرامش بخش گوش دهد، این کارها می تواند به ایجاد آرامش بیشتر و استرس کمتر کمک کند.
– تمرین و فعالیت: افراد زیادی متوجه شدند که فعالیت های سبک باعث می شود که احساس بهتری داشته باشند. این فعالیت ها می توانند متنوع باشند مانند قدم زدن، دوچرخه سواری، یوگا و غیره. بیمار باید با پزشک یا پرستار خود در مورد فعالیت هایی که می تواند انجام دهد، صحبت کند.
– صحبت با سایر افراد: بهتر است بیمار در مورد احساسات و افکار خود با کسی که به او اعتماد دارد، صحبت کند. این فرد می تواند یک دوست، عضوی از خانواده، پرستار، مددکار اجتماعی یا روانشناس باشد. ممکن است صحبت با فرد دیگری که در حال درمان و شیمی درمانی است موثر باشد.
– پیوستن به یک گروه: در گروه های حامی بیماران سرطانی افراد مبتلا به سرطان در کنار یکدیگر جمع می شوند، در این گروه ها، بیمار با افراد دیگری آشنا می شود که با مشکلاتی مشابه رو به رو هستند. در این ملاقات ها بیمار می تواند در مورد احساسات خود صحبت کند و به احساسات سایر افراد هم گوش کند. گاهی شخص از دیگران نوع برخورد و کنار آمدن با سرطان، شیمی درمانی و عوارض ناشی از آنها را می آموزد. پزشک، پرستار یا مددکار اجتماعی می توانند این گروه ها را به بیمار معرفی کنند اگر کسی به هر دلیلی نمی توانست به صورت حضوری در این جمع ها شرکت کند، می توان به صورت اینترنتی هم با این گروه ها مکاتبه کند.
صحبت با پزشک یا پرستار در مورد مسائلی که آزار دهنده یا نگران کننده هستند. گاهی بهتر است بیمار با یک مشاور صحبت کند، یا گاهی پزشک داروهایی را برای بیمار تجویز می کند تا بهتر بتواند با احساسات خود کنار بیاید.

طبیعی است که بیمار دچار احساساتی از این دست شود. علاوه بر آن زندگی با سرطان و انجام درمان استرس زا است.